فصلنامه شماره 06

سال سوم / پیاپی 23 / بهار 1383

لوح فشرده فرهنگ موضوعی حکمت اسلامی تولید شد

مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی در ادامه تولیدات نرم افزاری خود، این بار به عرضه لوح فشرده ای پرداخته است که حوزه پژوهش را در عرصه فلسفه، منطق و کلام اسلامی هموار ساخته، محققان را در سازماندهی تحقیقات خود به شکل مطلوبی یاری می رساند.

نرم افزار «نور الحکمة 3» فرهنگ نامه موضوعی حکمت اسلامی است که در برگیرنده متن 24 عنوان کتاب در 41 جلد از مهم ترین آثار دانشمندان اسلامی به قلم نویسندگانی چون: صدر المتألهین، ابو علی سینا و علامه طباطبائی است.

گزارشی از نمایشگاه اطلاع رسانی علوم اسلامی

چشم اندازی نوین به محصولات رایانه ای اسلامی

نمایشگاه اطلاع رسانی علوم اسلامی با همکاری شرکت تعاونی مراکز اطلاع رسانی علوم اسلامی و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از تاریخ 13 تا 18 خرداد ماه 83 در محل دائمی نمایشگاه های استان قم برپا شد. در این نمایشگاه که 53 مؤسسه و مرکز تولید کننده نرم افزار علوم اسلامی از استان های: قم، تهران، اصفهان و خراسان حضور داشتند، با استقبال گسترده گروه های مختلف مردم، به خصوص علاقه مندان به مباحث رایانه ای علوم اسلامی مواجه گردید.

مؤسسه نشر حدیث اهل بیت(ع) به هدف ایجاد مرکز بزرگ اطلاع رسانی قرآن و حدیث از ده سال پیش حرکتی را در زمینه تحقیقات قرآن و حدیث آغاز کرد. به علاوه، تحقیقات در زمینه نسخه های خطی و احیای آثار چاپ نشده بزرگان شیعه و نیز تهیه فهرستگان مشترک جهانی از دستنویس های اسلامی را در دستور کار خود قرار داده است. بخشی از فعالیت های این مؤسسه را در اینجا معرفی می کنیم. امید است که این کار زمینه ای باشد تا بر پایه آن، پژوهش های مفیدی در ساخت تولید علم انجام پذیرد و جامعه جهانی از دستاوردهای آن همچون گذشته بهره مند گردد.

از دیرباز آگاهی از واژه ها و اصطلاحات هر علم برای کسانی که می خواستند آن را فرا گیرند و یا به دیگران منتقل نمایند، اهمیت ویژه ای داشته است و تدوین فرهنگ نامه ها و دائرة المعارف ها در راستای تأمین همین مهم بوده است.

ولی استخراج مجموعه واژگان در هر علم و کشف روابط میان واژه های کلیدی که بدنه یک دانش را تشکیل می دهند و نیز سازماندهی میان واژگان، از امور اساسی و کلیدی است که کمتر به آن توجه کرده ایم. امروزه مسئله سازماندهی اطلاعات علوم و معارف بر پایه واژگان موضوعی، نیازمند نظام اطلاعاتی تحلیل شده و به هم پیوسته ای است که قابلیت ذخیره و بازیابی و همچنین قدرت توزیع اطلاعات مورد نیاز را دارا باشد.

پیوستن اطلاعات علوم و معارف اسلامی به مجموعه های اطلاعات تحلیل شده در سطح ملی و جهانی در شکل نظام های روشمند، اصولی، ساختاری و قابل انعطاف امری ضروری و جدّی است.

  • نویسنده: محمد هادی یعقوب نژاد*

نمایه نامه موضوعی صحیفه سجادیه توسط مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران در دو جلد و مجموعاً 1377 صفحه فراهم آمده است. از آنجا که در این اثر ارزشمند برای نخستین بار صحیفه سجادیه نمایه زنی و موضوع بندی شده است، گزارشی از آن، جهت آشنایی خوانندگان ارائه می گردد.

در عصر موسوم به «عصر اطلاعات(1)» سرعت و میزان تولید اطلاعات به اندازه ای است که گفته می شود فقط در آمریکا روزانه شش تا هفت هزار مقاله علمی چاپ می شود و اطلاعات موجود در جهان در هر پنج سال و نیم به میزان دو برابر افزایش می یابد.(2)

اینترنت به عنوان بزرگ ترین مولود جامعه اطلاعاتی نقش چشمگیری در این روند رو به رشد داشته و دارد. بنابر تحقیقی که در سال 2002م انجام گرفته است، هر روز 3/7 میلیون صفحه وب به این شبکه جهانی افزوده می شود(3) که به یقین امروزه این رقم بیش از ده میلیون می باشد.

در این نوشتار برآنیم تا نیم نگاهی به کارکردهای مختلف، و عمدتاً مثبت اینترنت و جایگاه جامعه ما در این شبکه داشته باشیم تا تصویر روشن تری از اینترنت برای خوانندگان محترم ترسیم شود.

  • نویسنده: عیسی جهانگیر این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

اطلاع رسانی در مقوله دین و معارف اسلامی از اموری است که از دیرباز ذهن متصدیان این امر را به خود مشغول نموده و در این راستا، استفاده از ابزار کارآمد و محتوای خوب و مفید، بیش از هر چیز دیگری مورد توجه قرار گرفته است.

اگرچه حوزه علمیه که از جمله متصدیان تولید علوم اسلامی و اطلاع رسانی در عرصه دین به شمار می آید، در زمان های گذشته با استفاده از ابزارهای ساده و در محدوده خاص به تبیلغ احکام و معارف الهی پرداخته است، اما امروزه وسعت علوم و فنون مختلف و ارتباط نزدیک میان جوامع و ادیان گوناگون، بهره مندی از شیوه های نوین اطلاع رسانی را گوشزد می نماید و عصر حاضر که به «عصر اطلاعات» موسوم گشته، ضرورت همراهی و یا جایگزینی ابزارهای جدید با ابزارهای سنّتی را یادآور می شود.

یکی از ابزارهای اطلاع رسانی در جهان امروز، وبلاگ نویسی در اینترنت می باشد که در میان اقشار مختلف اشاعه یافته و از سوی دیگر، پدیده ای بسیار مفید برای مبلغان دین به شما می رود. در این مقاله ضمن تعریف و تبیین اهمیت این شیوه فراگیر و جدید، به راهکارهایی چند در خصوص ضرورت ترویج این ابزار در حوزه دین می پردازیم.

  • نویسنده: سعید شمس

بسیاری از فیلسوفانی که مطالبی در باره اینترنت نوشته اند، این بحث را به میان کشیده اند که ارتباط افراد از طریق اینترنت به شیوه های مختلف نسبت به انواع ارتباطهای معمول و روزمره که با حضور جسمی افراد همراه است، حالتی تقلیل یافته دارد؛ برای مثال، «هیوبرت دریفوس» در کتابش به نام «در باب اینترنت» استدلال می کند:

هیچ کدام از جستجوگرهای تخصصی، در زمینه دین به طور عام یا یکی از ادیان و مذاهب خاص، تمام اطلاعات و سایت های مربوط به دین را گردآوری و موضوع بندی نکرده است. به طوری که در برخی از موارد، استفاده از موتورهای جستجوی عمومی بزرگ همچون: گوگل و آلتاویستا به ویژه فهرست های راهنمای قابل جستجو، نتایج همسان و حتی بیشتری به جستجوگرهای تخصصی دین ارائه می دهند. از این رو، به چند فهرست راهنمای قابل جستجو در این زمینه اشاره می کنیم:

  • نویسنده: شبکه اطلاع رسانی نور

حدیث به عنوان یکی از منابع اصلی استنباط گزاره های دینی، همیشه مورد توجه مسلمانان بوده است. اهتمام اندیشمندان اسلامی به حدیث به تدریج، علمی به نام «علم الحدیث» را با شاخه های مختلف آن همچون: رجال الحدیث، درایة الحدیث و فقه الحدیث به وجود آورد. پایگاه اینترنتی حوزه نت (hawzah.net) با درک اهمیت ویژه این علم، بخش حدیث خود را به ارائه مقالاتی در زمینه علم الحدیث اختصاص داده است و از این جهت، جزء معدود پایگاه های شیعی است که به این امر توجه خاصی را مبذول داشته است.

جایگاه ویژه حدیث و ضرورت تکمیل و روز آمدی پایگاه حوزه نت ما را بر آن داشت تا با کنکاش در محتوا و ساختار این پایگاه کاستی ها و بایسته های آن را به مسئولان یادآور شویم. از این رو، به حضور حجة الاسلام امین زارع مدیر سایت حوزه نت رسیدیم و طی گفتگویی صمیمانه به بررسی جنبه های مختلف بخش حدیث این پایگاه پرداختیم.

امروزه با گسترش روزافزون شبکه های اطلاع رسانی در سراسر جهان، فرصت دیگری در اختیار اندیشمندان و محققان اسلامی و مبلّغان شریعت الهی قرار گرفته تا با استفاده مطلوب از این فرصت در نشر احادیث و معارف دین کوشا باشند.

آنچه در این مسیر اهمیت زیادی دارد، شناسایی و بررسی فعالیت های انجام شده در این باره می باشد.

  • نویسنده: حسن یوسف زاده

یکی از شاخه های علوم دینی که موجب تحکیم و گسترش هر چه بیشتر شریعت الهی و فقاهت اسلامی را فراهم ساخته، علم رجال می باشد که اهمیت آن در فهم و استنباط علوم نقلی به خصوص احادیث معصومین(ع) بسیار واضح و شایان توجه است.

اما پژوهش در این زمینه با مشکل هایی چند مواجه است. یکی از دشوارهایی که در مسیر و تحقیق علم رجال وجود دارد، مشکل مراجعه به مصادر متعدد و منابع مختلف است. خاصه اینکه هنوز در علم رجال کتاب جامعی که بتواند پاسخگوی تمامی خواسته های یک محقق باشد، تدوین نشده است و هر یک از کتب رجال دارای ویژگی های مخصوص به خود هستند و تنها عدّه خاصی از روات را مورد تحقیق قرار داده اند، مانند: معجم رجال الحدیث که فقط کتب روات کتب اربعه را مورد توجه قرار داده است و یا کتاب قاموس الرجال که نقدی بر تنقیح المقال است و یا مستدرک علم الرجال که فقط راویانی را که در جامع الرواة و تنقیح المقال نیامده یا ترجمه کامل نشده اند، ذکر نموده است.

در بخش نرم افزارهای علوم اسلامی نیز علم رجال مورد کم توجهی قرار گرفته است و نرم افزارهای موجود جوابگوی نیاز محققان و اندیشمندان رجال نمی باشد و هر یک از این نرم افزارها نگاه خاص و جزئی به موضوع دارند و تاکنون برنامه ای جامع و کاربردی تدوین نشده است.

  • نویسنده: علی روح الهی خراسانی
صفحه1 از2
شما اينجا هستيد:خانه آرشیو فصلنامه شماره 06