پایگاه‌های آموزش مجازی اسلامی

شنبه, 30 آذر 1392 ساعت 15:16
    نویسنده: محمد مصطفی حسینی

اشاره

این روزها، گاهی اخباری از پدید آمدن فناوري نویی می­رسد که می­تواند ابعاد زندگی بشر را تغییر دهد؛ به گونه­ای که شاید این خبرها کم‌کم رنگ و بوی تکراری شدن به خود گرفته و این فناوري­هایی که به نظر می­رسد قرار است زندگی بشر را دگرگون نماید، خیلی زود رنگ باخته و شائبه موجی و زودگذربودن آن را به وجود می­آورد.

اما برخی از این فناوري­ها ماندگاری و تأثیر خویش را به اثبات رسانده­اند و نمی­شود به آن دید مدگرایانه داشت. آموزش مجازی یا آموزش برخط، یکی از این فناوري­ها است که باید در مورد آن و نيز استفاده از آن در آموزش معارف اسلامی تأملی دقیق نمود.

در بخش نخست این نوشته سعی می­شود به‌اختصار در مورد مزایای آموزش مجازی و نقش آن در فضای آموزش اسلامی سخن گفته شود و در بخش دوم نیز برخی مراکز آموزش مجازی اسلامی معرفی شوند.

کلیدواژگان: آموزش مجازی، آموزش برخط، آموزش مجازی اسلامی.

 چرا آموزش مجازی؟

آموزش مجازی، شیوه­ای از آموزش غیر حضوری است که بر مبنای فناوری­های ارتباطی و در بستر اینترنت شکل گرفته و شامل آموزش‌هايي است كه با استفاده از ابزارهاي الكترونيكي انجام مي‌شود؛  نظیر آموزش­های صوتي، تصويري، رايانه‌اي و شبكه‌اي؛ به بیان ديگر، محتواي آموزشي در آموزش مجازی، با استفاده از انتقال صدا، تصوير و متن با بهره‌گيري از ارتباط دو طرفه بين دانشجو و استاد انجام می­پذیرد.

آموزش مجازی، محدودیت­های زمان و مکان را در مسير آموزش برمی­دارد. از دلايل ضرورت رويكرد به این گونه از آموزش مي‌توان به مواردي همچون: دائمي شدن فرآيند آموزش، امكان ارائه نامحدود كلاس‌هاي مجازي، پایین آمدن هزينه آموزش و عدم نیاز به مکان خاص آموزشی اشاره كرد.

به طور خلاصه، مزایای استفاده از آموزش مجازی را می­توان در موارد ذيل خلاصه نمود:

1.  امكان ارائه اطلاعات با كيفيت بهتر و بالاتر:

در آموزش مجازی، همه امکانات رایانه در خدمت آموزش قرار می­گیرند و تنها محدودیت موجود، پهنای باند کاربران می‌باشد. بنابراین، هرچه پهناي باند بيشتر باشد، اطلاعات بيشتر با کیفیتي بالاتر رد و بدل می­شود.

2.  آموزش شبکه ­ای:

استفاده از قابلیت اتصال رایانه­ها به صورت عنکبوتی، این امکان را به وجود می­آورد که شبكه‌اي مركب از دانشجویان، كارشناسان و مدیران آموزشی به وجود آید و همه اساتيد، دانشجويان و دست‌اندركاران امر آموزش بتوانند در هر زمانی و به‌آسانی با یکدیگر ارتباط برقرار نموده و مسائل آموزشی خویش را پیگیری نمایند.

3.  آزادی در انتخاب زمان آموزش:

با استفاده از آموزش مجازی، دانشجویان می­توانند زمانی مناسب را برای امر آموزش خویش اختصاص دهنده و به صورت نيمه‌وقت يا حتي تمام‌وقت مشغول كار باشند.

4.  امکان ارزیابی دقیق روند آموزشی دانشجویان:

از قابلیت­های این نوع از آموزش، امکان ارزیابی دقیق وضعیت آموزشی دانشجویان و اساتید است. مديران آموزشي بر مبنای استفاده افراد از سامانه آموزشی، مي‌توانند شيوه تدريس اساتيد و فعاليت‌هاي دانشجويان را ارزيابي كنند.

5.  در اولویت قرار گرفتن نیازهای آموزشی:

يكي از ويژگي‌هاي رويكرد به آموزش الكترونيكي، توجه به نيازها مي‌باشد؛ بدین معنا که برای مخاطبان این امکان فراهم می­شود که در دانش مورد نیاز به فراگیری پرداخته و موضوع آموزشی را خود انتخاب نمایند.

6.  به روز و مقرون به صرفه بودن:

در این نوع آموزش، دسترسی فراگیران به مطالب و محتوای دوره وابسته به زمان و مكان نیست. و هزینه­های بسیار بالای آموزش، به حداقل ممکن می­رسد.

7.  برداشته شدن محدودیت جذب دانشجو:

از طریق شبكه‌های رایانه‌ای، دسترسی به آموزش الكترونیك دائمی بوده و محدودیتی از لحاظ استفاده از آن برای كاربران، دانشجویان و نیز بقیه افراد جامعه وجود ندارد. تنها وسيله مورد نیاز برای استفاده از این نوع از آموزش، داشتن یك رایانه است.

8.  کاستن از تردد و حمل و نقل شهری:

در آموزش مجازی، از هزینه‌های رفت و آمد، هزینه‌های مربوط به اساتید و مشاوران كاسته و از اتلاف وقت جلوگیری می‌شود و دوره‌های آموزشی می‌توانند به جلسات كوتاه‌تری تقسیم شده و در عوض در روزها و هفته‌های بیشتری ارائه شوند.

9.  بهینه شدن تعامل میان استاد و دانشجویان:

آموزش الكترونیكی، مانند آموزش سنتی، موجب تعامل بین فراگیر و استاد برای درك بهتر مفاهیم می‌شود؛ با این تفاوت كه در بحث دو دانشجو، دیگر اعضای كلاس می‌توانند بدون توجه به بحث به ادامه آموزش بپردازند و ناگزیر از شركت در بحث نمی‌شوند.

 نقش آموزش مجازی در انتقال آموزه ­های اسلام

آنچه در خصوص ضرورت استفاده از آموزش مجازی ذکر شد، نشان‌دهنده اهمیت این شیوه از آموزش و نقش ویژه آن در از میان برداشتن محدودیت­ها است؛ نقشی که شاید بتواند بخشی از مشکلات انتقال آموزه­های اسلامی را برطرف نماید.

علاوه بر مزایایی که برای آموزش مجازی در حوزه عمومی ذکر شد، آموزش مجازی می­تواند در خصوص آموزش اسلامی نيز کاربرد داشته باشد كه به برخي از اين كاربردها اشاره مي‌كنيم:

1.  ایجاد امکان دسترسی وسيع:

ايجاد امكان دسترسي به آموزش‌هاي دینی برای افرادی که از حوزه دینی فاصله دارند؛ به عنوان مثال، در حال حاضر، تعداد بسیاري از شیعیان در کشورهای غربی ساکن هستند که در این کشورها دسترسی مناسبی به معارف ناب و اصیل اسلامی ندارند. از سوی دیگر، دین­زدایی از سیستم آموزشی ـ آن‌طور که جهان سکولار غرب این سیاست را به شکل جدی در جهان غرب دنبال می­نماید ـ امکان بروز آموزه­های دینی را در محیط­های آموزشی منتفی نموده است. در چنین شرایطی، آموزش مجازی معارف دینی می­تواند تا حد زیادی این موانع را برطرف نماید.

2.  تمرکززدایی از مراکز مذهبی:

همواره یکی از مشکلات تشنگان معارف دینی این بوده است که برای دستیابی به این معارف مجبور به ترک خانه و کاشانه و هجرت به شهرهای مذهبی که مراکز علمی دینی در آن شهرها قرار دارد بوده­اند. از سوی دیگر نیز مراکز علمی دینی نیز به علت حجم بالای تقاضا از سوی مشتاقان با مشکل محدود بودن ظرفیت پذیرش مواجه بوده­اند. آموزش مجازی بستری را فراهم آورده است که علاقه­ مندان به فراگیری علوم دینی بدون تحمل رنج هجرت، بتوانند به این معارف دست یابند.

3.  توسعه حوزه فراگیران علوم دینی:

آموزش مجازی، امکان بهره­مندی زنان خانه­دار و شاغلان را که امکان حضور در کلاس ندارند، فراهم کرده است؛ یعنی همه افراد می­توانند با برنامه­ریزی درست، ضمن انجام وظایف خویش، از نعمت معرفت‌آموزی نیز بهره­مند گردند.

4.  عمومی شدن آموزش معارف دینی:

یکی از مزایای استفاده از شیوه آموزش مجازی در ترویج معارف اسلامی، عمومی شدن این آموزش­ها و معارف است. امکان بازخوردگیری از نیازهای مخاطبان سامانه­ های آموزش دینی، می­تواند به مدیران این حوزه در انتخاب بهترین شیوه­ ها در این زمینه یاری رساند.

 معرفی پایگاه‌های آموزش مجازی اسلامی

پرداختن به همه مراکزی که از بسترهای فراهم شده در آموزش مجازی بهره جسته، و وارد این عرصه شده­اند، کاری بس دشوار است؛ چرا که قابلیت­های ویژه­ای که در آموزش مجازی وجود دارد، سبب گشته که مراکز بسیاری یا به صورت مستقل یا در کنار آموزش حضوری­شان به این قسم از آموزش بپردازند. با جستجویی ساده، به فهرستی بلند از این پایگاه‌ها خواهیم رسید.

از اين رو، در اين مجال به معرفي چند مورد از پایگاه‌های اسلامی مهم و فعال در این زمینه، بسنده مي‌نماييم. به طور کلی، این پایگاه‌ها در سه دسته: پایگاه‌های آموزش مجازی حوزوی، پایگاه‌های آموزش مجازی دانشگاهی در رشته­ های اسلامی و پایگاه‌های آموزش مجازی سایر مراکز معرفی می­گردند.

الف ـ‌ مراکز حوزوی

- آموزش مجازی حوزه‌های علمیه خواهران (vu.whc.ir)

مرکز آموزش‌های غیر حضوری مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه خواهران، با استفاده از دو روش مجازی و غیر حضوری، اقدام به جذب طلاب خواهر نموده است. در روش مجازی، طلاب خواهر با حضور در سامانه آموزش مجازی، اقدام به گذراندن دروس در این سامانه می‌کنند و اشکالات خود را در کلاس‌های برخط برطرف می­نمایند. در روش دوم (غیر حضوری)، ارائه دروس با ارسال سی‌دی، نوار و سرفصل دروس می‌باشد. برای طلاب این دوره­ها نیز این امکان فراهم شده که با شرکت در کلاس­های برخط، به رفع اشکالات خویش بپردازند.

مرکز آموزش مجازی حوزه­های علمیه خواهران، جزء مراکز موفق در زمینه آموزش مجازی بوده و توانسته با بهره­گیری مناسب از ابزارهای آموزش مجازی، تمامي خدمات پژوهشی و آموزشی طلاب را با به خدمت گرفتن نرم­افزارهای مختلف به انجام رسانده و بدین وسیله، فرآیند آموزش را برای دانش‌پژوهان خویش تسهیل نماید.

در این مرکز، دروس حوزوی در سطح 2 (معادل کارشناسی) و سطح 3 (معادل کارشناسی ارشد) حوزه ارائه می­گردند. در حال حاضر، بیش از سه هزار طلبه در این مرکز مشغول آموختن دروس حوزه علمیه می­باشند. پذیرش در این سامانه، به صورت مستقیم انجام نشده و از طریق پذیرش مرکز حوزه­های علمیه خواهران و هم­زمان با پذیرش دوره­های حضوری این مرکز انجام می­پذیرد.

- دانشگاه مجازی المصطفی (www.ou.miu.ac.ir   و  www.aou.ir)

دانشگاه مجازي المصطفي، دوره‌هاي آموزشي خود را به منظور گسترش هر چه بيشتر معارف اسلام و علوم اهل بيت(ع) و دسترسي افراد مستعد به آموزش عالي فراهم کرده است. شعار این دانشگاه