چکیده

پایگاه کتابخانه دیجیتال نور (noorlib.ir)، طیّ سال‌های فعّالیت خود، با هدف ایجاد کتابخانه‌ای جامع از منابع علوم اسلامی و تسهیل دسترسی پژوهشگران به آثار معتبر شکل گرفته است. با گسترش نیازهای پژوهشی و تحوّل فنّاوری‌های اطّلاعاتی، این پایگاه نیز وارد مرحله‌ای جدید از توسعه شده و چشم‌انداز آن از یک کتابخانه تخصّصی علوم اسلامی، به ایجاد زیرساختی جامع برای پژوهش در علوم انسانی ارتقاء یافته است. توسعه دامنه منابع، همکاری با کتابخانه‌های بزرگ کشور، بهره‌گیری از فنّاوری‌های نوین همچون هوش مصنوعی و OCR ، ارائه خدمات پژوهشی نوین، همگرایی با سایر پایگاه‌های علمی مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی و ایفای نقش به‌عنوان هسته مرکزی خدمات کتابخانه‌ای، از مهمّ‌ترین محورهای این تحوّل به شمار می‌رود. در این نوشتار، مهمّ‌ترین برنامه‌ها و افق‌های پیش روی پایگاه نورلایب معرّفی می‌شود.

اشاره

پایگاه کتابخانه دیجیتال نورلایب، به عنوان یکی از مهمّ‌ترین زیرساخت‌های پژوهشی مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (مرکز نور)، نقشی مؤثّر در دسترس‌پذیرکردن منابع علوم اسلامی و علوم انسانی برای پژوهشگران، استادان، دانشجویان، طلّاب و مراکز علمی ایفا می‌کند. در این گفت‌وگو، محمدحسین اصلانی، مدیر عرضه معاونت بازرگانی و خدمات فرهنگی مرکز نور، ضمن معرّفی خدمات و ظرفیت‌های نورلایب، به تشریح شیوه‌های ارائه خدمات به کاربران حقیقی و سازمانی، تنوّع منابع فارسی و عربی، امکانات پژوهشی، نسخه‌های چاپ سنگی، ابزارهای هوشمند مبتنی بر هوش مصنوعی و قابلیت «گفت‌وگو با کتاب» می‌پردازد.

وی همچنین با تبیین مزیت‌های رقابتی نورلایب، از جمله: استنادپذیری علمی، گستره منابع، توسعه مستمرّ خدمات و برنامه‌های آینده، چشم‌انداز این پایگاه را به‌عنوان سکویی جامع برای پژوهش در علوم اسلامی و علوم انسانی ترسیم می‌کند.

اشاره

هوش مصنوعی در سال‌های اخیر، شیوه تولید، سازمان‌دهی و بهره‌برداری از دانش را دگرگون کرده و کتابخانه‌های دیجیتال نیز از این تحوّل بی‌نصیب نمانده‌اند. «کتابخانه دیجیتال نور» (نورلایب) به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین پایگاه‌های تخصّصی علوم اسلامی و علوم انسانی، طیّ سال‌های گذشته با بهره‌گیری از فنّاوری‌های هوش مصنوعی، گام‌های مهمی در هوشمندسازی خدمات پژوهشی برداشته است. در همین راستا، گفت‌وگویی را با جناب مهندس احمد ربیعی‌زاده، معاون فنّی مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی ترتیب دادیم که امید است مورداستفاده خوانندگان و علاقه‌مندان این مباحث قرار گیرد.

در این گفت‌وگو، ضمن مرور روند شکل‌گیری و توسعه نورلایب، به مهمّ‌ترین کاربردهای هوش مصنوعی در پردازش و غنی‌سازی متون، بازیابی هوشمند اطّلاعات، تحلیل استنادات، پیونددهی منابع، تولید محتوای علمی و طراحی سامانه‌های گفت‌وگوی هوشمند پرداخته می‌شود. همچنین، چشم‌انداز توسعه دستیارهای پژوهشی مبتنی بر هوش مصنوعی، شخصی‌سازی محیط پژوهش، بهره‌گیری از عامل‌های هوشمند (AI Agents) و امکان تعامل طبیعی پژوهشگر با منابع علمی، از دیگر محورهای این مصاحبه است.

در پایان نیز با تأکید بر ضرورت رعایت اخلاق پژوهش، اعتبارسنجی علمی و ارتقای سواد هوش مصنوعی، فرصت‌ها و چالش‌های به‌کارگیری این فنّاوری در پژوهش‌های علوم اسلامی و علوم انسانی مورد بررسی قرار می‌گیرد. این گفت‌وگو تصویری روشن از مسیر تحوّل کتابخانه‌های دیجیتال و آینده پژوهش در عصر هوش مصنوعی ارائه می‌دهد.

چکیده

مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی که پیشگام رقمی‌سازی، سازمان‌دهی و عرضه محتواهای رقمی است، هم‌هنگام با پیشرفت فنّاوری‌ها و با توجّه به نیاز مخاطبان هدف، امکانات و قابلیت‌های نوین را در اختیار ایشان قرار داده است. این قابلیت‌ها امروزه با چشم‌انداز یک زیست‌بوم و به‌گونه‌ای طراحی شده و در ضمن محصولات یا به شکل مستقلّ در اختیار مخاطبان قرار گرفته است که آنها را در همه فرایند پژوهش، از انتخاب موضوع تا نگارش برون‌داد پژوهش، پشتیبانی کند. کتابخانه دیجیتال نور به منزله بزرگ‌ترین کتابخانه‌های رقمی در حوزه علوم انسانی و اسلامی، جایگاهی ویژه در این زیست‌بوم دارد. در این مقاله، پس از توصیف زیست‌بوم پژوهش رقمی مرکز، به جایگاه و نقش کتابخانه دیجیتال نور در این زیست‌بوم پرداخته شده است.

اشاره

پایگاه کتابخانه دیجیتال نور (نورلایب)، بخشی مهم از زیست‌بوم پژوهشی مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی است. این پایگاه با هدف افزایش کیفیت، سرعت و عمق پژوهش، ضمن دیجیتال‌سازی و عرضه هزاران جلد کتاب در حوزه علوم اسلامی و انسانی، مجموعه‌ای از خدمات پیشرفته مبتنی بر فنّاوری‌های نوین اطّلاعاتی و هوش مصنوعی را ارائه می‌دهد. در این مقاله، به معرّفی قابلیت‌های مهم نورلایب پرداخته می‌شود. هدف از این نوشتار، ارائه تصویری جامع، دقیق و به‌روز از قابلیت‌های نورلایب به‌منظور بهره‌مندی هرچه بیشتر جامعه علمی و پژوهشی کشور از این منبع ارزشمند است.

اشاره

کتابخانه‌های دیجیتال در سال‌های اخیر، به یکی از مهمّ‌ترین زیرساخت‌های پژوهشی تبدیل شده‌اند و نقش قابل‌توجّهی در تسهیل دسترسی پژوهشگران به منابع علمی ایفا می‌کنند. در این گفت‌وگو، به بررسی ظرفیت‌ها و مزایای کتابخانه‌های دیجیتال، چالش‌های پیش روی سامانه «نورلایب»، ضرورت توسعه خدمات فراداده‌ای، بهبود امکانات جست‌وجو و نقش هوش مصنوعی در آینده این سامانه پرداخته‌ایم. حجّت‌الاسلام والمسلمین سرخه‌ای با تأکید بر حفظ روش‌های سنّتی جست‌وجو در کنار بهره‌گیری از فنّاوری‌های نوین، پیشنهادهایی برای ارتقاء کیفیت خدمات و افزایش رضایت کاربران ارائه می‌کند.

مهندس احسان سرخه‌ای، عضو هیأت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه (گروه قرآن‌پژوهی) و مدیر پایگاه اطّلاع‌رسانی کتابخانه‌های ایران، با پیشینه‌ای غنی در حوزه فنّاوری اطّلاعات و پژوهش‌های اسلامی، از کاربران قدیمی محصولات مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور) هستند و سیر تحوّلات این مرکز را از نزدیک نظاره کرده‌اند. در همین راستا، گفت‌وگویی را با ایشان ارائه می‌کنیم که امید است مورداستفاده خوانندگان قرار گیرد.

چکیده

این مقاله، به بررسی نقش و کاربرد ابزارهای تخصّصی مبتنی بر هوش مصنوعی در مراحل مختلف پژوهش در حوزه علوم اسلامی می‌پردازد. این ابزارها عمدتاً با استفاده از فنّاوریهای هوش مصنوعی مانند مدل‌های بزرگ زبانی، به پژوهشگران در طول مسیر انجام تحقیقات خود کمک شایانی می‌کنند. آشنایی با کارکرد و شیوه به‌کارگیری این ابزارها می‌تواند افق‌های جدیدی را پیش روی پژوهشگران این عرصه بگشاید.

در این نوشتار، ضمن معرّفی دستهبندی‌شده این ابزارهای تخصّصی، با کارکردهای آنها جهت استفاده بهینه آشنا می‌شویم. هدف اصلی مقاله، ارائه فهرستی جامع از ابزارهای تخصّصی پژوهشی مبتنی بر هوش مصنوعی برای پژوهشگران علوم اسلامی جهت ارتقاء کیفیت و تسریع فرایندهای پژوهشی است

اشاره

به همّت مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور)، ششمین نشست از سلسله نشست‌های نهج‌البلاغه‌پژوهی دیجیتال در نمایشگاه بین‌المللی قرآن کریم برگزار شد. این جلسه، با موضوع «شناسنامه دیجیتال حدیث» و سخنرانی حجّت‌الاسلام والمسلمین استاد سید محمدکاظم طباطبایی، عضو هیأت علمی و استادیار گروه نهج‌البلاغه و رئیس پژوهشکده علوم و معارف حدیث پژوهشگاه قرآن و حدیث انجام گرفت.

آنچه در این نوشتار می‌خوانید، خلاصه‌ای از مهمّ‌ترین مطالب مطرح‌شده و نیز گفت‌وگوی صورت‌گرفته با ایشان در حاشیه این نشست است که امیدواریم برای خوانندگان و علاقه‌مندان گرامی قابل استفاده باشد.

اشاره

به همّت مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور)، پنجمین نشست از سلسله نشست‌های نهج‌البلاغه‌پژوهی دیجیتال در نمایشگاه بین‌المللی قرآن کریم برگزار شد. این جلسه، با موضوع «فنّاوری دیجیتال و ارتقاء پژوهش‌های نهج‌البلاغه» و سخنرانی حجّت‌الاسلام والمسلمین استاد احمد غلامعلی، عضو هیأت علمی دانشگاه قرآن و حدیث و معاون پژوهشی پژوهشکده علم و معارف حدیث دارالحدیث انجام گرفت.

آنچه در این نوشتار می‌خوانید، خلاصه‌ای از مهمّ‌ترین مطالب مطرح‌شده و نیز گفت‌وگوی صورت‌گرفته با ایشان در حاشیه این نشست است که امیدواریم برای خوانندگان و علاقه‌مندان گرامی قابل استفاده باشد.

اشاره

به کوشش مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور)، چهارمین نشست از سلسله نشست‌های نهج‌البلاغه‌پژوهی دیجیتال در نمایشگاه بین‌المللی قرآن کریم برگزار شد. این جلسه، با موضوع «ظرفیت‌های فنّاوری دیجیتال و فهم نهج‌البلاغه» و سخنرانی حجّت الاسلام والمسلمین استاد عبدالهادی مسعودی، رئیس دانشگاه قرآن و حدیث و استاد گروه نهج‌البلاغه انجام گرفت.

آنچه در این نوشتار ارائه گردیده، خلاصه‌ای از مهمّ‌ترین مطالب مطرح‌شده و نیز گفت‌وگوی صورت‌گرفته با ایشان در حاشیه این نشست است که امیدواریم برای خوانندگان و علاقه‌مندان گرامی مفید باشد.