اشاره

به همّت نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌های استان خراسان رضوی و نیز همکاری حوزه علمیه خراسان رضوی، سومین دوره طرح عملیاتی‌سازی «تحوّل در علوم انسانی» با حضور ۲۵ نفر از اساتید برجسته دانشگاه و حوزه علمیه خراسان رضوی با هدف بررسی ظرفیت‌های علمی و پژوهشی مراکز دانشگاهی و پژوهشی، تولید علم دینی و وحدت حوزه و دانشگاه، طیّ روزهای ۲۹ دی تا ۲ بهمن ۱۴۰۴ در شهر مقدّس قم برگزار شد.

در این طرح، اساتید حوزه و دانشگاه، از هفت مرکز معتبر علمی و پژوهشی شهر قم، شامل: مؤسّسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی و مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور) بازدید کردند.

در هریک از این مراکز، نشست هم‌اندیشی با ریاست و هیئت‌رئیسه مجموعه‌ها برگزار شد. در این نشست‌ها، اساتید دانشگاهی و حوزوی درباره چالش‌ها و راهکارهای تحوّل در علوم انسانی به گفت‌وگو پرداختند. همچنین، شرکت‌کنندگان از آثار پژوهشی و تألیفات این مراکز بازدید نمودند.

در روز دوم این دوره که مصادف بود با ۱ بهمن ۱۴۰۴، بازدید اعضای این طرح، از مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور) صورت گرفت و نشستی با ریاست این مرکز و ریاست پژوهشکده علوم اسلامی و انسانی دیجیتال برگزار شد.

در این نشست، حجّت‌الاسلام والمسلمین دکتر بهرامی، مدیر مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی به بررسی تعامل علوم اسلامی و فقه با هوش مصنوعی از منظر علوم انسانی دیجیتال پرداخت و با مرور سه موج تحوّل در این حوزه و طراحی هوش مصنوعی توضیح‌پذیر، در چارچوبی نظام‌مند برای پیشبُرد پژوهش‌های دینی تأکید کرد. آنچه در ادامه می‌آید، متن سخنان ایشان در این نشست علمی است که جهت استفاده خوانندگان گرامی ارائه شده است.

اشاره

اهمیت فضای مجازی و فراگیری آن، موجب شده است که مقام معظم رهبری در جلسات و دیدارهای عمومی، بارها در باب فضای مجازی سخن گفته‌اند. وضعیت نابسامان فعلی فضای مجازی در ایران و بحث و گفت‌وگو و اختلاف‌نظرها در این باره، همچنان وجود دارد؛ اما باید گفت که فرمایش‌های ایشان در این خصوص، کامل و روشنگر است.

متأسّفانه، هرکس برای تبیین یا اثبات نظر خود در مورد فضای مجازی، تنها به گوشه‌ای از سخنان ایشان توجّه می‌کند و از نگاه جامع به تمام بیانات و فرمایش‌های ایشان غفلت می‌ورزد. سخنان ایشان در باب فضای مجازی را می‌توان به دو حوزه حاکمیتی و کاربری فضای مجازی تقسیم کرد.

در این گفت‌وگو، با جناب آقای محمدرضا سیفی، فعّال و پژوهشگر فضای مجازی، در باره این دو حوزه به بحث نشسته‌ایم.

چکیده

نظارت بر فضای مجازی با هدف صیانت از حقوق کاربران، از الزامات این فضاست که در کشورهای گوناگون، قوانین و مقرراتی برای آن تدوین شده و بر پایه آن، حقوق و تکالیفی برای کاربران فضای مجازی تعیین گردیده است. از چالش‌های مطرح در نظارت بر فضای مجازی، تعارض احتمالی آن با حریم خصوصی کاربران است. در این مقاله، به بررسی جنبه‌های نقض حریم خصوصی کاربران با وضع قوانین نظارتی و راه‌های جلوگیری از نقض حریم خصوصی پرداخته خواهد شد.

اشاره

رسانه‌های اجتماعی، علاوه بر نقش رسانه‌ای خود در فضای مجازی، ظرفیت ساماندهی و سازماندهی حرکت‌های اجتماعی و مانورهای خیابانی را در فضای حقیقی دارند. شبکه‌های اجتماعی، شامل: وبلاگ‌ها، میکروبلاگ‌ها، سایت‌های به‌اشتراک‌گذاری لینک، عکس، فیلم و خبر، ویکی‌ها، فروم‌ها، خبرخوان‌ها و سایت‌های اجتماعی، از جمله فنّاوری‌هایی هستند که امکان تعامل اطّلاعات و دیدگاه‌ها را در محیط اینترنت به وجود می‌آورند.

سرمایه‌گذاری ایالت متحده روی فنّاوری شبکه‌های اجتماعی با برنامه‌ریزی، راهبرد مدون و بودجه مصوب در حمایت از اغتشاش‌های ایران، نشان‌دهنده اهمیت فوق‌العاده و بهره‌گیری ابزاری نظام سلطه از این نوع رسانه است.

در این گفت‌وگو، حجّت‌الاسلام‌والمسلمین سعید صلح میرزایی، مسئول دفتر حفظ و نشر آثار رهبر معظم انقلاب اسلامی در قم، به بررسی دغدغه‌ها و منظومه فکری رهبری در باره فضای مجازی و آسیب‌های این حوزه پرداخته است که در ادامه، تقدیم می‌شود.

اشاره

امروزه فضای مجازی یا دیجیتال، اهمیتی همسانِ فضای واقعی یا بیرونی دارد. بدیهی است که شناخت درستِ ویژگی‌ها، آثار و پیامدها و نیز نظارت و مدیریت صحیحِ این فضا، نقش بسزایی در سلامت و پیشرفت زندگی بشری ایفا می‌کند. در این راستا، دقایقی را با جناب حجّت‌الاسلام و المسلمین دکتر محمدحسین بهرامی، رئیس محترم مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، به گفت‌وگو نشستیم تا بایدها و نبایدهای نظارت بر فضای مجازی را مرور نماییم. نوشتار پیش رو، ضمن نگاه به وضعیت فعلی مجازی، مسئولیت و جایگاه متولیان، سازمان‌ها و نهادهای علمی و فرهنگی را در زمینه نظارتی بایسته و شایسته بر این فضا یادآور شده است.

امید است، آنچه از نظر شما خوانندگان عزیز و علاقه‌مندان این دست مباحث می‌گذرد، مورد استفاده قرار گیرد.

اشاره

رهبر حکیم و فرزانه انقلاب، در همان نخستین‌ایام توسعه اینترنت در کشور، بر لزوم مراقبت از فضای مجازی و انجام اقدام‌های لازم تأکید نمودند؛ چنان‌که بیانات معظمٌ له در آذرماه سال 1381ش گواه این موضوع است. ایشان در سال 1390 با تشکیل شورای عالی فضای مجازی، تلاش برای مدیریت فضای مجازی، بومی‌سازی سخت‌افزارها و نرم‌افزارهای پُرکاربرد، بهره‌گیری حداکثری از فرصت‌ها و پیشگیری جدی از تهدیدها و آسیب‌های این فضا را از مسئولان امر مطالبه کردند. کوتاهی و بی‌توجّهی برخی از متولّیان و مجریان به این مطالبات، باعث شد ایشان در سال‌های اخیر نیز بارها از وضعیت آسیب‌زا و رهاشده فضای مجازی کشور و سلطه دشمنان بر آن، به‌شدّت اظهار نارضایتی نمایند و از کوتاهی مسئولان گلایه کنند؛ بیانات ایشان از سال 1395 تا 1400ش، بیانگر دغدغه‌های رهبری در خصوص مدیریت سنجیده و درست فضای مجازی است.

در این نوشتار، ضمن اشاره به برخی از منویات رهبری، به گوشه‌ای از کاستی‌ها و نقایص عملکرد مسئولان مدیریت فضای مجازی می‌پردازیم؛ هرچند این انتقادها و انتظارهای بجا، نفی‌کننده زحماتِ انجام‌شده یا در دستِ انجامِ متولّیان امر در تحقّق بخش اندکی از مطالبات رهبری، نیست.

اشاره

هم‌زمان با گسترش فضای مجازی، بحث مدیریت و کنترل این فضا و به‌ویژه مدیریت سکوهای ارتباطی هم به میان آمده است. از آنجا که مالکیت و مدیریت سکوهای ارتباطی در اختیار دشمن بوده است، در هنگامه فتنه و آشوب، نقش این ابزار ارتباطی در زمینه‌سازی برای نفوذ دشمن، به‌مراتب روشن‌تر شده است. مدیریت فضای مجازی و کنترل روش‌های ارتباط و نظارت بر محتواها و ابزارهای ارتباطی، از جمله مسائل مهمی است که همیشه و به‌خصوص در زمان‌هایی که امنیت جامعه به خطر افتاده، مورد توجّه قرار گرفته است. در این نوشتار به ضرورت مدیریت فضای مجازی و ابعاد مدیریت آن اشاره شده و لزوم استفاده از زیرساخت‌های داخلی، تبیین شده است.

کلیدواژگان: فضای مجازی، اغتشاشات، فیلترینگ، سکوهای ارتباطی.