روح بلند پیشوای بزرگ ملّت شریف ایران و آزادی‌خواهان جهان و امت اسلامی، حضرت آیت‌الله العظمی امام خامنه‌ای (قدّس الله نفسه الزّکیة) در سحرگاه روز جمعه ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، به ملکوت اعلی پیوست و به تأسّی از جدّ بزرگوارشان، امام علی بن ابی‌طالب (علیه‌السلام)، جام نوشین شهادت را عاشقانه سرکشید و به لقاء پروردگارش شتافت و این‌گونه یکی از تلخ‌ترین حوادث روزگار برای ملّت انقلابی ایران رقم خورد و امام خامنه‌ای عزیز به دست شقی‌ترین دولت‌های استکباری زمان، به آرزوی دیرین خویش نایل آمد.

گذری بر زندگانی

رهبر عزیزم! یگانه روزگار که در ۲۹ فروردین سال ۱۳۱۸ در مشهد علی‌بنموسی‏الرضا (ع) دیده به هستی گشودی! در وصف گلستانی که در آن، گل وجودت شکوفا شد همین بس که اجداد و نیای پدری و مادری‌ات، همه از علماء و بزرگان بودند. پدر بزرگوارت، آیت‌الله سید جواد خامنه‌ای، به‌عنوان مجتهد و عالمی صاحب‌نظر و پارسا در مشهد شناخته می‌شد و مادر گرامی‌ات نیز فرزند عالم بزرگ، آیت‌الله سید هاشم نجف‌آبادی بود. اراده الهی بر آن بود تا در دامان مادری مؤمن، اهل علم، ادب و فضل که نام نیکویش خدیجه بود، بالیده شوی. (۱)

مادری که مأنوس با قرآن و تفاسیر و کتب تاریخی بود و زندگی انبیا و شخصیت‏‌های قرآنی را در قالب داستان و روایت‏‌های شنیدنی برای فرزندانش بازگو می‏‌کرد؛ مادری که اهل تهجد، نماز، دعا و مستحبات بود و قرآن را با صدایی خوش برای نور چشمانش تلاوت می‏کرد تا لطافت و نورانیت کلام خدا در جانشان رخنه کند؛ مادری که فرزندانش در وصف او چنین می‏گویند: «بانویی خوش‏‌سخن، سنجیده‌گو، حافظ آیاتی از قرآن، صریح‌اللهجه و بسیار تأثیرگذار در تربیت و بالندگی فرزندان بود.» (۲)

بانویی که به دیوان حافظ تسلّط داشت و روح و جان عزیزان جانش را با اشعار خواجه مأنوس و محظوظ می‏‌کرد تا لسان و بیان فرزندانش قویّ و غنیّ گردد؛ بانویی که به شجاعت و بصیرت شناخته می‏‌شد و همواره حامی و مشوق پسرانش در مبارزات سیاسی بود. (۳)

اشاره

«سامانه هوشمند گفت‌وگو با تفاسیر قرآن»، به عنوان نخستین چت‌بات تفسیری جهان اسلام، طیّ مراسمی با حضور آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی از مراجع معظم تقلید، در روز چهارشنبه ۲۱ آبان‌ماه ۱۴۰۴، رونمایی شد. این سامانه که به همّت مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور) و با بهره‌گیری از ظرفیت‌های پیشرفته هوش مصنوعی طراحی شده، از طریق نشانی Chattotafsir.inoor.ir در دسترس بوده و امکان جست‌وجو، پرسش و گفت‌وگوی علمی با منابع معتبر تفسیری را برای پژوهشگران، طلّاب و علاقه‌مندان معارف قرآنی، فراهم می‌کند.

آیت‌الله مکارم شیرازی در این مراسم، با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از فنّاوری‌های نو برای ترویج معارف قرآنی، تولید این سامانه را گامی ارزشمند در جهت پاسخ‌گویی دقیق و علمی به نیازهای تفسیری جامعه دانست. وی ضمن قدردانی از پژوهشگران و متخصّصان مرکز نور، استفاده صحیح و هدایت‌شده از ابزارهای هوش مصنوعی را امری ضروری برشمرد و خواستار توسعه و تکمیل مستمرّ این سامانه در راستای خدمت به فهم بهتر قرآن کریم شد.

شایان ذکر است که در این جلسه، جمعی از اساتید برجسته حوزه علوم قرآن و تفسیر، از جمله حجج‌اسلام آقایان: دکتر محمدعلی رضایی اصفهانی، دکتر حمید ملکی، دکتر مهدی رستم‌نژاد، دکتر محمد فاکر میبدی و دکتر سید رضا مؤدب نیز حضور داشتند. در ادامه، گزارش مشروح این مراسم ارائه شده است.

اشاره

همایش «گفت‌وگوگرهای هوشمند اسلامی و آینده پژوهش‌های دینی»، به همّت مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور) در تاریخ ۲ دی‌ماه ۱۴۰۴ش در قم برگزار شد. این نشست، با هدف تبیین ظرفیت‌ها، کارکردها و چالش‌های فنّاوری‌های گفت‌وگومحور هوش مصنوعی در عرصه علوم اسلامی شکل گرفت و به بررسی تحوّلات نوین در روش و معرفت‌شناسی پژوهش دینی پرداخت. در آغاز مراسم، حجّت‌الاسلام دکتر بهرامی، مدیر مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، با اشاره به تجربه سه دهه فعّالیت دیجیتال این مرکز، بر ضرورت ورود هوشمندانه حوزه به گام دوم تحوّل پژوهش تأکید کرد. سپس، حجّت‌الاسلام والمسلمین عباسی، معاون پژوهش حوزه‌های علمیه، ضمن تبیین فرصت‌ها و تهدیدهای هوش مصنوعی، بر لزوم سیاست‌گذاری، شفافیت و صیانت از مرجعیت علمی تأکید نمود. در بخش دوم همایش نیز طیّ پنج برنامه تخصّصی، کارشناسان به معرّفی و بررسی چت‌بات‌های اسلامی و دستاوردهای جدید این حوزه پرداختند. آنچه در ادامه می‌آید، گزارشی از این رویداد علمی است.

اشاره

آبان‌ماه سال ۱۴۰۴ش، شاهد رونمایی یکی دیگر از محصولات نوآورانه در حوزه علوم اسلامی بودیم. چت‌بات «گفت‌وگو با تفاسیر» به‌عنوان یک دستیار هوشمند در «پایگاه جامع قرآن» راه‌اندازی شد و در اختیار پژوهشگران قرآن و تفسیر قرار گرفت. در این مقاله، با بررسی این محصول که نتیجه همکاری گروهی از متخصّصان علوم دینی، مهندسان هوش مصنوعی و طراحان تجربه کاربری است، به کارکردها، چالش‌های فنّی و علمی و راهکارهای بهبود تعامل کاربران با این ابزار پرداخته می‌شود. این نوشتار با هدف ترویج آگاهی از: ویژگی‌ها، امکانات و محدودیت‌های این سامانه نگاشته شده است.